Van een beetje stress word je lekker flexibel


Van stress wordt vaak gedacht dat het fout is. Dat je het het beste maar kunt vermijden. Dat er niets goeds van kan komen en dat je er alleen maar moe of ziek van kan worden. Dat is immers de ervaring die de meesten van ons ermee hebben. Maar wist je dat je van een beetje stress juist gezonder kunt worden?

De stress van toen vs. de stress van nu


We leven in een bijzondere tijd en op een bijzondere plek in de wereld. We zijn in staat geweest om onze omgeving zo in te richten dat heel veel stressoren voorkomen kunnen worden. Toch zie ik om mij heen dat steeds meer en meer mensen fysieke en mentale klachten krijgen van… stress.

Om te begrijpen waardoor dat komt zal ik je laten zien wat het verschil is tussen de stress die we vroeger hadden, en de stress die we nu ervaren.

Vroeger, en dan bedoel ik in de tijd dat we moesten jagen en verzamelen om aan ons eten te komen. Toen hadden we hele andere stress dan nu. We werden voornamelijk blootgesteld aan kortdurende stressmomenten. Denk aan honger, dorst, warmte en koude.

Misschien dat je nu denkt ‘daar krijg je toch geen stress van?’. Maar ga in gedachten even terug naar die tijd. De tijd waarin er geen supermarkten en uitpuilende voorraadkasten waren. Waarin je misschien een paar dagen geen, of in ieder geval te weinig, eten had. Ook hadden we nog geen huizen waarin we de verwarming een graadje hoger konden zetten als het buiten bar en boos was.

Te lang zonder eten of drinken zorgt in je lichaam voor stress. Want te lang zonder voedsel of water betekent dat je dood kan gaan. Als dat geen stress is… Voor extreme hitte of koude geldt hetzelfde.

Ons lichaam heeft zich in de loop van duizenden jaren aangepast aan deze natuurlijke prikkels. We worden er niet ziek van. Als we het niet oplossen (geen eten vinden) kunnen we wel dood gaan. En het kan misschien ongemakkelijk aanvoelen (extreme honger hebben). Maar dat is echt wat anders dan ziek zijn. Want op het moment dat je de oplossing hebt gevonden (er is weer eten) is de stressprikkel voorbij.

Kortdurende stressprikkels houden je gezond


Juist doordat we regelmatig bloot werden gesteld aan deze natuurlijke prikkels, konden we er heel goed mee om gaan. Ons lijf heeft allerlei slimme manieren gevonden om te overleven in verschillende potentieel gevaarlijke situaties.

Wat dacht je van het feit dat we in staat zijn om van de koolhydraten die we ‘te veel’ eten, vet te kunnen maken? Misschien dat dat nu niet als een voordeel klinkt, maar toen kwam voedselschaarste nog weleens voor. Dan kon je dankzij je vetvoorraadje overleven. 2 dagen geen eten? Gelukkig heb je je vetjes nog!

Nog een mooi mechanisme dat we hebben is bruin vet. Dit is een speciale vetvoorraad waar we allemaal mee geboren worden. Dit vet wordt actief als je lijf het koud heeft. Dan wordt het verbrand en omgezet in warmte (en dus niet in energie!) zodat je lichaamstemperatuur op peil blijft. Best belangrijk, toch? Want ook langdurige onderkoeling ga je niet overleven.

Andere voorbeelden van kortdurende stressprikkels zijn bijvoorbeeld vechten met een andere stam in het gebied (om eten, grond of wat dan ook). Gevaarlijke dieren die je tijdens de jacht tegen kan komen vormen een potentieel gevaar. En wat dacht je van infecties? Het waren situaties waarbij je niet zeker was dat je ze zou overleven.

Hoe flexibel ben jij?


Tegenwoordig is de kans dat je (in Nederland) dood gaat van de honger of dorst vrij klein. Ook hebben we beschutting tegen de warmte en de koude. De kans dat je aangevallen wordt door een leeuw is ook te verwaarlozen. Zelfs de meeste infecties overleven we. Hoe mooi is dat!

Toch zijn iets te ver doorgeschoten. Er zit namelijk een nadeel aan het ontbreken van natuurlijke stressmomenten. Dan heb ik het voornamelijk over de honger, dorst, warmte en koude. Aan het feit dat er geen leeuwen door de straat lopen kleven volgens mij geen nadelen ;-).

Wat is het probleem? Als je omgeving altijd maar hetzelfde is wordt je ontzettend inflexibel. Een voorbeeld: als je gewend bent dat het binnen altijd tussen de 19 en 23 graden is, kan je er last van krijgen als het ineens anders wordt. Heb je wel eens op een kantoor gewerkt waarbij bij de ene persoon vond dat het te heet was en de ander dat het te koud was? Vaak zijn dat de mensen die maar een kleine temperatuur marge hebben waarin ze zich goed voelen. Hun lijven zijn inflexibel geworden en ze zijn slecht in staat zich aan te passen aan de afwijkende temperatuur. Misschien herken je dit wel in jezelf.

Het achterliggende probleem


Natuurlijk kan je je warmer aankleden als het koud is. Probleem opgelost. Maar hoe zit dat als de temperatuur ineens omhoog schiet? Als het warmer wordt dan 25 graden, hoe voel je je dan? Kan jij je daar makkelijk aan aanpassen? Of voel je je lichamelijk niet lekker, word je er misschien mentaal onrustig van? Ik ken mensen die zich ziek voelen tijdens een hittegolf. Die zich echt slechter kunnen concentreren.

Nou is het natuurlijk geen mega probleem als je je niet goed voelt bij hitte. Zo vaak per jaar komt dat niet voor in Nederland. Maar er zit een ander probleem achter. Niet goed tegen temperatuurschommelingen kunnen, betekent vaak dat je sowieso minder goed tegen stress kan. Dat je ook bij mentale dingen sneller van slag raakt.

Met honger en dorst werkt het hetzelfde. Heel veel mensen zullen zich naar/beroerd gaan voelen als ze ineens niet meer de hele dag door kunnen eten en drinken. Trillen, duizelig, hoofdpijn, chagrijnig, slecht concentreren, zweten… Je lichaam zal het als stress ervaren, simpelweg omdat we gewend zijn dat we altijd eten en drinken tot onze beschikkingen hebben. We zijn daarin dus ook erg inflexibel geworden.

Kan je niet goed tegen warmte of koude? Krijg je er last van als je langer dan een paar uur niet eet en drinkt? Grote kans dat je ook stressgevoeliger bent voor onze moderne stressoren.

Het duurt te lang...


Over de prikkels uit onze huidige tijd gesproken… Vroeger was stress dus voornamelijk lichamelijk. Tegenwoordig hebben juist veel mentale stress. Je maakt je ongerust over een ziek familielid of je eigen gezondheid. Je hebt langdurige bonje met je baas of een collega die je uitzuigt. Misschien loopt je relatie niet lekker. Of staat je baan (en dus je inkomen) op de tocht. Dat zijn best zaken waar je je druk over kunt maken.

Het probleem van deze stress is dat ze vaak ook langer duren dan een paar uur, of een paar dagen. Sommige duren weken, maanden of zelfs jaren… Dat is niet waar ons lijf voor gemaakt is. Daar zijn (nog) geen goede overlevingsmechanismen voor. Wat je ook ziet is dat dit dingen zijn waar je waarschijnlijk niet zo snel dood aan gaat. Je wordt er alleen wel moe of zelfs ziek van…

Merk jij dat je gevoelig bent voor dingen die er om je heen gebeuren? Dat je sneller dan “normaal” overprikkeld of uit je doen bent daardoor? Misschien merk je wel dat je niet meer zo goed slaapt als voorheen. Of dat je potje geduld steeds sneller op is. Je lontje steeds korter wordt. Dat je je regelmatig uitgeblust voelt. Dat zijn tekenen dat je “overstresst” aan het raken bent.

Train je stressbestendigheid


Natuurlijk is het aan te raden om wat aan de stressoren in jouw leven te gaan doen op het moment dat je merkt dat ‘het teveel wordt’. Maar wist je dat je daarnaast op een andere manier je stressbestendigheid kunt trainen?

Dat kan door middel van je lijf kortdurende, en voor ons oerlijf bekende, prikkels te geven. Dus bijvoorbeeld je warmte- en koudetolerantie vergroten.

Hoe je dat concreet doet?


Regelmatig naar de sauna is een hele goede warmtetraining. Voor wie denk ‘ik vind de sauna niet fijn, mij te heet’. Dan moet je juist gaan! Het feit dat je weerstand hebt tegen de hitte is een teken dat je minder flexibel bent. Je hoeft natuurlijk niet meteen een half uur in de allerheetste cabine te gaan zitten. Het gaat om de training. Begin met de 5 minuten Turkse stoomcabine als dat al een uitdaging voor je is.

Koud afdouchen is logischerwijs een goede koude training. In het begin is het voor veel mensen verschrikkelijk (help! stress!). Maar met training wen je eraan. Als dit gebeurt ben je flexibeler geworden.

Het mooie is dat als je lichamelijk flexibeler wordt, het mentaal ook makkelijker wordt. Je kunt je mind dus met deze lijfelijke dingen ondersteunen.

Andere mogelijke trainingen zijn:

  • Intermitterend vasten – dus af en toe minder eten of een maaltijd overslaan
  • Intermitterend drinken – niet de hele dag door kleine beetjes drinken, maar wacht een keer tot je echt dorst krijgt (en als dat al na een uur is, ben je dus niet zo flexibel ;-))
  • Ademhalingsoefeningen – waarbij je afwisselend extra veel of juist extra weinig zuurstof in je bloed krijgt

Insuline resistentie test